PLEI JRAI

trải nghiệm
văn hóa

Giới thiệu về Plei Jrai

Hướng tới phát triển cộng đồng bền vững

Ý tưởng này được hình thành và thực hiện không gian văn hóa (KGVH) xuất phát từ các dự án bảo tồn văn hóa Jrai, hình thành các dự án bảo tồn và truyền dạy nghề dệt thổ cẩm, đan lát, làm chuông gió, chế tác và truyền dạy nhạc cụ Ting-ning, K’ni, và truyền dạy nghệ thuật tạc tượng nhà mồ Jrai bắt đầu từ năm 2014 đến năm 2017. Các hoạt động dự án đã diễn ra trong 06 tháng đến 01 năm,dưới sự tài trợ của Hội Học thuật Mỹ (ACLS), Trung tâm Trao đổi Giáo dục với Việt Nam (CEEVN.

Plei Jrai đang hướng đến hoạt động bền vững, tự tìm đầu ra cho sản phẩm dự án, để tạo công ăn việc làm cho cộng đồng, không chỉ phụ thuộc vào nguồn tài trợ bên ngoài để duy trì các hoạt động của dự án bảo tồn văn hóa.

Klong Pút

Nhạc cụ được chế tác từ tre, nứa của Jrai, như một bộ đệm cồng chiêng thu nhỏ, thường được chơi giải trí khi ở lại qua đêm nương rẫy xưa

Ting-ning

Ting-ning là nhạc cụ cũng chế tác bằng tre, nứa, với bộ khuyết âm làm bàng quả bầu. Các nốt âm thanh cũng tương ứng với cồng chiêng.

K'ni (Bró amâm)

Nhạc cụ này hiện nay người trẻ Jrai ít người chơi được. Khi chơi K'ni thì vừa kết hợp kéo dây, và điều chỉnh âm thanh phát ra từ miệng người chơi, tạo ra âm thanh nghe rất hấp dẫn.

T'rưng truyền thống

T'rưng là nhạc cụ truyền thống của người Jrai, được chế tác từ tre, nứa.Từ xa xưa, các nhạc cụ được làm bằng tre, nứa này rất phổ biến cho các thanh niên trai tráng trong làng đi làm đổi công nhật cho nhau, họ dùng nhạc cụ để chơi giải trí lúc tối khi ở lại nương, rẫy, với nguyên liệu chế tác sẵn có trong rừng. T'rưng truyền thống thường được biểu diễn solo, với những điệu đệm của đàn Klong-pút.

T'rưng cầm tay

Cũng như T'rưng truyền thống, T'rưng tay cầm cũng được chế tác từ tre, nứa. Với âm vực thanh thót của nó, T'rưng cầm tay có thể chơi với nhiều người tham gia diễn tấu, cùng với các điệu đệm của Klong-pút

T'rưng hai dàn

T'rưng hai dàn được chế tác thêm sau này, để đủ âm vực, nốt nhạc có thể chơi được các bài hiện đại

Chuông gió hình quả bầu

Từ xa xưa, người Jrai thường dùng âm thanh từ tre, nứa để đuổi chim ăn lúa trên rẫy. Bây giờ âm thanh tre nứa được trang trí cùng quả bầu khô, làm thành chuông gió trang trí ngoài hiên nhà hoặc ngoài sân.

Hộp bút hình tượng nhà mồ Jrai

Từ hình tượng nhà mồ truyền thống của Jrai, nghệ nhân khắc, đẽo mô hình tượng nhà mồ. Nguyên liệu từ tre, hoặc nứa.

Chuông gió hình con chim

Chuông gió hình con chim trước đây được dùng để hù chim sẻ ăn lúa trên nương rấy, cùng với âm thanh từ tre nứa lấy sức gió đẩy quạt gió để xua đuổi đàn chim ăn lúa. Ngày nay, hình chim cũng được đan đẹp hơn, với âm thanh chuông gió được điều chỉnh âm vực tinh tế từ bàn tay nghệ nhân để có nốt, tông nghe hay hơn.

Lọ hoa đan hoa văn Jrai

Lấy cảm hứng từ hoa văn truyền thống Jrai, nghệ nhân khắc hoa văn, hoặc đan lọ tre

Bộ gùi nhỏ

Gùi là dụng cụ không thể thiếu của người Jrai và các dân tộc thiểu số khác trên Tây Nguyên. Gùi được dùng để mang đồ ăn, dụng cụ làm nương rẫy, gùi cũng dùng để đựng hoa màu lúc thu hoạch. Hiện nay, nghệ nhân còn dùng bàn tay khéo léo của họ để đan những chiếc gùi nhỏ như là sản phẩm trang trí, và đồ lưu niệm.

Nhạc cụ T'rưng mini

Ngoài các nhạc cụ t'rưng truyền thống, cầm tay, và 2 dàn. Nghệ nhân Plei Jrai còn chế tác ra các t'rưng nhỏ hơn để dùng cho việc trang trí, sản phẩm lưu niệm, đồng thời, t'rưng mini còn có thể dùng cho trẻ em tập làm quen với nhạc cụ t'rưng Jrai, vì âm thanh, nốt của nó cũng giống như t'rưng truyền thống thu nhỏ.

Các tượng gỗ nhà mồ Jrai

Vào dịp tháng 3 (mùa lễ hội ở Tây Nguyên), diễn ra lễ hội bỏ mã (pơthi), dân làng thường chuẩn bị cả tháng để chuẩn bị lễ hội, trai tráng trong làng phải ra tận rừng sâu để tìm gỗ tốt để tạc tượng gỗ cho nhà mồ, trang trí cho nhà mồ đẹp nhất để tiễn đưa linh hồn về với plei Atau, như giọt sương mai (ia ngom)

Khăn trải bàn bằng thổ cẩm truyền thống

Các cô gái ở Tây Nguyên xưa, trước khi lấy chồng phải phải dệt thổ cẩm để làm quà tặng, và làm của hồi môn cho nhà chồng. Thổ cẩm xưa hay dùng cho mặc, địu con, chăm ấm,..Ngày nay, thổ cẩm còn dùng như trang trí, trải bàn, túi, khăn, ví,..

Sản phẩm thời trang từ thổ cẩm

Các sản phẩm từ thổ cẩm này đều được dệt thủ công bằng của các nghệ nhân trong nhóm Plei Jrai.

Hành trình theo nghệ nhân chế tác Chuông gió Jrai
Theo nghệ nhân Rcham Tih thuật lại câu chuyện từ cha, ông kể lại là từ hồi xa xưa, người Jrai đã sống từ canh tác nương rẫy. Trên rừng nơi khai phá nương rẫy, gặp nhiều chim rừng, thú hoang nên khi trồng tỉa hoa màu như: lúa, ngô, kê,… thì sợ chim ăn, và phá mùa màng. Dù cả thành viên trong gia đình thay phiên nhau qua nương, rẫy canh, xua đuổi, đuổi chim hàng ngày thì cũng không nổi. Từ đó, người Jrai cứ trằn trọc suy nghĩ hoài làm sao để dọa đuổi được chim, để làm chim sợ, sẽ không dám qua phá mùa màng nữa. Dựa vào sức gió trong rừng làm nên chuông gió để có âm thanh vừa vui nhộn vừa đuổi được chim. Đó là cái khôn, cái thông thái của người Jrai khi làm các chuông gió xung quanh rẫy và xua đuổi được chim, và hình nộm đuổi được thú rừng phá mùa màng trên nương, rẫy.

CÁC TOUR TRẢI NGHIỆM VĂN HÓA JRAI

Resolving the issue with synchronization in old version

Trải nghiệm thế giới nhạc cụ của người Jrai cùng nghệ nhân Rcham Tih

* Sẽ có cơ hội gặp mặt và trải nghiệm việc học, giao lưu với nghệ nhân nhạc cụ và chế tác đồ thủ công mĩ nghệ nổi tiếng người Jrai,
* Được nghe những tâm sự về cuộc sống đam mê riêng của nghệ nhân với nhạc cụ truyền thống Jrai cùng chế tác các đồ thủ công truyền thống,
* Cùng trải nghiệm việc học nhạc cụ ting-ning và k'ni cảu người Jrai >>Chi tiết

The meeting of developers of cross-platform apps

Trải nghiệm tạc tượng gỗ cho nhà mồ Jrai (kra kôm) với nghệ nhân ưu tú

* Gặp mặt và giao lưu với nghệ nhân tạc tượng nhà mồ Jrai

* Nghe những câu chuyện đam mê về nghề tạc tượng gỗ dân gian Jrai từ nghệ nhân

* Thử trải nghiệm chế tác sản phẩm văn hóa, tượng gỗ của riêng mình với sự hướng dẫn tận tình của nghệ nhân >> Chi tiết

Trải nghiệm tuyệt vời cùng với nghệ nhân dệt thổ cẩm truyền thống Jrai

* Trải nghiệm tuyệt vời với nghệ nhân dệt thổ cẩm truyền thống Jrai,

* Nghe câu chuyện tồn tại với nghề dệt của cha, ông để lại từ nghệ nhân, dù sản phẩm dệt rất khó bán ra thị trường vì nguyên vật liệu, tốn nhiều công sức để dệt được một sản phẩm

Hành trình cùng nghệ nhân trải nghiệm làm chuông gió Jrai

* Gặp mặt nghệ nhân nhạc cụ và đan lát thủ công Jrai để trải nghiệm hành trình làm chuông gió Jrai

* Nghe những chia sẻ về nghề đan lát, chế tác nhạc cụ, và các sản phẩm truyền thống Jrai từ nghệ nhân

* Tự trải nghiệm làm một sản phẩm từ tre, nứa dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân >> Chi tiết

Dự án truyền dạy cách chế tác và chơi nhạc cụ K'ni truyền thống Jrai

Dự án đã truyền dạy cách chế tác và biểu diễn nhạc cụ K'ni truyền thống của Jrai cho 10 học viên trẻ Jrai tại Plei Jut 1, xã la Der, huyện la Grai, tỉnh Gia Lai;

Look for the latest update in coming days

Dự án truyền dạy nghề dệt thổ cẩm truyền thống Jrai lần 1 & lần 2

Lớp dự án truyền dạy cơ bản cho 11 học viên là chị, em Jrai tại các làng lân cận Pleiku, và lần 2 cho lớp nâng cao cho 7 học viên xuất sắc. Lớp truyền dạy được tổ chức tại Plei Kep, phường Đống Đa, tp. Pleiku, tỉnh Gia Lai

Dự án truyền dạy cách chế tác và chơi nhạc cụ Ting-ning truyền thống Jrai

Dự án đã truyền dạy các chế tác và biểu diễn nhạc cụ truyền thống ting-ning cho 10 học viên người Jrai trẻ tại Plei Jut 1, xã Ia Der, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai và các vùng lân cận Pleiku.

Dự án truyền dạy nghệ thuật tạc tượng gỗ cho nhà mồ Jrai

Truyền dạy lại cho 10 học viên trẻ người về nghệ thuật tạc tượng gỗ truyền thống cho nhà mồ Jrai. Lớp học diễn ra tại Plei Kep, phường Đống Đa, tp. Pleiku, tỉnh Gialai

Truyền dạy cách chọn tre, nứa và chế tác làm chuông gió trang trí Jrai

Nhóm hơn 10 người Jrai trẻ được truyền dạy các chọn tre, nứa và chế tác làm chuông gió trang trí ở nhà. Lớp truyền dạy được tổ chức tại Plei Jut 1, xã Ia Der, huyện Ia Grai, tỉnh Gia Lai, cho các em Jrai trẻ trong làng và các làng lân cận.

Dự án sưu tầm và xuất bản song ngữ (Jrai-Việt) Sử thi và truyện cổ Jrai

Nhóm đã sưu tầm và xuất bản quyển Sử thi và Truyện cổ Jrai từ các nghệ nhân già trong làng, từ việc đi thu âm, gỡ băng ra tiếng Jrai và dịch ra tiếng Việt, sau đó xuất bản quyển song ngữ Jrai - Việt để bảo tồn kho tàng sử thi và truyền bá, tặng sách cho các trường dân tộc nội trú trong địa phận tỉnh Gia Lai.

Cảm nhận

Nguyễn Linh Vinh Quốc, Nhiếp ảnh gia chuyên về đời sống, văn hóa bản địa

"Trong khi cuôc sông xã hội hiên đại đang phát triển từng ngày thì bà con Tây Nguyên (Jrai ) vẫn hòa nhập tốt với sự phát triển đó. Văn hóa truyền thống bị đẩy ra xa dần ... thay thế cho nhưng phương tiên hiên đại . Nhưng, lớp bảo tồn nghề truyền thống này rất tốt, rất kịp thời để giúp một phần nhỏ nào đó cho giới trẻ Jrai học lại nghề truyền thống của cha ông, hiểu biết về văn hóa truyền thống. Qua đó còn gìn giữ được những cái nghề truyền thống đáng quý và đáng bảo tồn"

Thầy Ksor Yin (Ama Yami), Nguyên hiệu trưởng trường Dân tộc Nọi trú tỉnh Gia Lai

"Những đàn goong (ting ning), đàn kơni là những loại nhạc cụ truyền thống của người Jrai. Xưa kia, những loại đàn này thường được chàng trai Jrai mang theo mỗi lần đến chơi nhà cô gái mà họ thích. Trong quá trình ở chơi, chàng trai Jrai thường tấu lên những âm thanh thánh thót, trầm bổng lẫn ngọt ngào, êm ái, du dương và đã làm cho biết bao trái tim cô gái phải ngất ngây, rung động, thổn thức đợi chờ những đêm sau đó nữa. Chính những âm thanh này đã tạo sự gần gũi giữa chàng trai và cô gái Jrai. Không thiếu những cặp đã nên vợ, nên chồng đã bắt nguồn từ những âm thanh quyến rũ từ các nhạc cụ ấy, nhưng hiện nay chỉ còn tồn tại rải rác ở khắp các buôn làng Tây nguyên. Đương nhiên việc tồn tại của chúng không có sức sống mãnh liệt như trước đây. Có chỗ bị "chết" hẳn, có chỗ bị thoi thóp, có chỗ nửa sống, nửa chết,...Lớp dự án truyền dạy nhạc cụ ting-ning & k'ni đã góp phần làm sống lại nhạc cụ truyền thống của người Jrai, nhạc cụ mà xưa kia các chàng trai người Jrai thường "câu" được các cô gái xinh đẹp của núi rừng".

Chị Y Phương
Phòng VH & Điện ảnh Tp. Pleiku

."Mô hình bảo tồn và truyền dạy những giá trị văn hóa truyền thống của người Jrai đạt được những kết quả trên cả sự mong đợi, điều này đóng góp một phần không nhỏ trong việc gìn giữ và phát huy những giá trị văn truyền thống của dân tộc Jrai nói riêng văn hóa Tây Nguyên nói chung. Hy vọng những mô hình trên cũng như các tổ chức, tập thể, cá nhân đã và đang nhiệt huyết trong việc bảo tồn phát huy những giá trị văn hóa dân tộc tiếp tục phát huy cùng chung tay xây dựng phát triển cộng đồng các dân tộc Tây nguyên nói chung và đặc biệt là dân tộc Jrai & Bahnar trên địa bàn tỉnh Gia Lai."